Adeta bir yarisin bitip kazanildigi, beklenene ulasildigi, kavusuldugu, arzu edilen seylerin gerçeklestigi zamanlardaki sevinç, iç huzur, tatmin olma gibi duygularin doyum noktasina ulasmasi gibi; bayramlar da iste bu anlardaki kutlu zaman dilimlerinden biridir.
Islam'in bes sartindan biri olan oruç tutmayi tamamlamis insanlar için imanlarindan mutmain ve tatmin olmanin farkli sevinç gösterisi zamanidir. Yasama sevincinin zirve yaptigi ve sevince gark olmanin adidir.
Aslinda bayramlar, bu dünya geçici oldugu için asil kalinacak öbür âleme de önemli bir isaret olan gün ve gecelerdir. Bu dünyada Rabbimiz bize orucu emretti, biz de yerine getirdik. 'Aferin size' denir gibi bir tatli andir, anlardir. Bayramlarin asil bize verdigi mesaj da aynen bunun gibi fakat bundan çok çok farkli, kalici, degerli olan esas bayramdir. Bu da öbür alemde hesaplarin görüldükten sonra "buyrun cennete" denildigi andir. Buradaki bayramlar, bir bakima egzersizler gibidir. "Size emredileni yaptiniz, simdi bayrami hak ettiniz" denildigi gibi, o ince hesapta da her sey, tek tek gözden geçirilecek ve neticesinde "buyurun esas bayraminiza" seklindeki hitabi duyabilmek ve bunu hak edebilmek, su anda yasadigimiz geçici dünya hayatindaki ciddi gayretlerimize baglidir.
Alvarli Efe hazretlerinin dedigi gibi;
Cân bula cânânini
Bayram o bayram ola
Kul bula sultânini
Bayram o bayram ola
Bu gerçek bayrami bulma, Hakki bulma, onu sevme, onu dinlemeye baglidir. Bu bulma, bir bakima çok kolaydir. Yasarken O'nun (cc) yolunda olma, O'nu (cc) anlama, O'nu (cc) bilme, O'nun (cc) dediklerini yerine getirme kafidir. Bütün bunlarin karsiliginda da yine onun vadettiklerine kavusma söz konusudur.
Bir bakima da zordur. Bunlari engelleyici, nefis ve seytan karsisinda iradesini kullanarak yoldan sapmama, degisik imtihanlari basariyla atlatma, ciddi bir gayret ve ciddi bir devamlilik ister. Arada bazi kopukluklar ve o kazalar olsa da yine esas hedefe yürüyebilme, durusunu devam ettirebilme, bu menfi puanlari siler ve arzulanana ulasilir.
